Verkleinen Vergroten  
 
  start » verleden van de polders » artikel  
 

Verleden van de polders

zoeken:
 
     
 

 •  Welkom

 •  Nieuws

 •  De EGD&P?

 •  Ontdek het erfgoed

 •  Steun ons!

 •  Contact

 •  Veelgestelde vragen

 English page

 

Kroniek van een kentering: Hof ter Walle beschermd! januari 2009 - maart 2010

Geplaatst door EGDP op 20-02-2011

“De eieren in de wal leggen” (oud Vlaams spreekwoord: 'iets tevergeefs doen')

Heel vroeg op een januarimorgen in 2009 staat een kluitje mensen op het erf van Hof ter Walle in de Oud Arenbergpolder te Kieldrecht rond een tractor geschaard. Zoals de naam het laat vermoeden is deze hoeve volledig omwald. De majestueuze graanschuur staat al sinds de 18de eeuw als een baken in de vlakke polder. De barokke versieringen van schouwen en bedsteden in het woonhuis getuigen van het fortuin van de opeenvolgende eigenaren. Ja, Hof ter Walle mag er zijn... of toch niet, want de nieuwe eigenaar besluit om het ding met de grond gelijk te maken.

Op de zijkant van de tractor staat het opschrift ‘Afbraakwerken Smet’. In de tractor geen boer. Op heel het erf geen boer te zien. De tractorbestuurder kijkt grimmig en geeft gas. De omstaanders houden de tractor tegen met blote handen, verkleumd van de kou. Het is koud. Het vriest stenen uit de grond, maar de hoeve moet er aan, want op 15 maart begint officieel het broedseizoen van de kievit. De hoeve ligt aan een vogelplas en weidevogelgebied. Het natuurgebied strekt zich uit langs beide kanten van de Oud Arenbergstraat. Een knik in het wegdek duidt de plaats aan waar het water onder de baan doorloopt. Aan beide kanten van de weg staat op de afrastering te lezen ‘Opgepast. Rustgebied!’. In de zonsopgang zien we smienten, futen, kuifeenden en canadese ganzen dobberen op het water. Naast dit rustgebied – aan de overkant van de straat - happen kranen en buldozers muren en spanten weg van een laat-twintigste eeuwse schuur. Ook de bomen moeten er aan geloven.

De eenden en andere watervogels klapperen even met de vleugels, maar lijken voor het overige maar weinig verontrust. Ze hebben al veel moeten meemaken in deze streek. Hun oorspronkelijke pleisterplaatsen in een gebied van honderd vierkante kilometer rondom deze plas zijn de laatste 40 jaar geleidelijk aan bijna alle verdwenen. In de plaats kwamen opgespoten terreinen, dokken, magazijnen, opslagplaatsen voor autowrakken en containers, burelen en wat al niet meer. De haven havent de streek. De volgelopen zandputten en verlaten terreinen worden toevluchtsoorden voor de restnatuur.

In 2000 slagen de advokaten van Doel2020 en BBL er in de werf van het Deurganckdok stop te zetten. Het bouwwerk van de eeuw blijkt toen reeds – en niet voor de laatste keer - de blunder van de eeuw te zijn. De Vlaamse overheid lapt al jaren de Europese vogelhabitatrichtlijnen aan zijn laars. De scheldeslikken, -schorren en -polder zijn van groot Europees belang voor duizenden overwinterende ganzen, eenden, meeuwen, steltlopers en broedende weidevogels als grutto, tureluur en kievit. Het fameuze Nooddecreet – een nooit geziene uitzonderingswet – biedt de oplossing: de verloren natuur wordt gecompenseerd, de havenuitbreiding wordt verdergezet, de betonlobby vult z’n zakken, maar de boeren en burgers van de polder worden in het zak gezet. Zij moeten wijken voor haven en natuur, nieuwe natuur, voorlopige natuur.

De boer van Hof ter Walle wil niet weg, maar staat met z’n rug tegen de muur. Zijn landbouwgronden worden nu bevolkt door nietsvermoedende vogels, want ook de plassen en weidegebieden rond Hof ter Walle zijn voorlopig natuurgebied. De vogels mogen er blijven tot de overheid beslist ook hier beton te gieten voor verdere havenuitbreiding. Elders zullen weer boeren moeten vertrekken en polderhoeves worden afgebroken voor een nieuw (voorlopig?) natuurgebied.

De tractor staat nog steeds op het erf van Hof ter Walle. Het lijkt wel oorlog in de polder. Ook de beheerders van de nieuwe natuurgebieden kennen geen maat. De Vlaamse Landmaatschappij (VLM) heeft samen met Maritieme Toegang (afdeling van het Ministerie van Openbare Werken) besloten de schuur van Hof ter Walle af te breken. Het woonhuis mag blijven staan want er is een werfkeet, vergaderruimte en opslagruimte nodig, maar het ‘bedrijfsgebouw’ – zo wordt de unieke 18de eeuwse schuur betiteld – moet weg. Het boerenerf hoort wel niet tot het natuurgebied, maar dat is een detail. Niet voor de actievoerders, gesteund door 1500 gewone mensen die binnen de 48 uur een petitie onderschijven, niet voor de honderden erfgoedverenigingen uit binnen- en buitenland, professoren en lokale politici die de kabinetten van Minister-President Peeters en Van Mechelen (Ruimtelijke Ordening en Onroerend Erfgoed) bestoken. Overdonderd door zoveel (pers)commotie besluit Peeters tot een erfgoedonderzoek. Ondertussen heeft de politie de actievoerders hardhandig verwijderd en heeft de tractor in een dolle rit de schuurpoort geramd en de achtergevel gemolesteerd. De asbesten dakbedekking wordt weggehaald. De afbrekers trekken zich tijdelijk terug van het skelet van de schuur. (Gieren hebben we bijkbaar ook in de polder.) Het Vlaams Instituut voor het Onroerend Erfgoed (VIOE) mag een spoedonderzoek doen, waarna op een dag de afbraak terug zal worden opgestart.

Het onderzoek van VIOE is overduidelijk. Hof ter Walle is van uitzonderlijke waarde. Samen met dit kroonjuweel van de polder worden 15 andere hoeves tussen Kallo en De Klinge geselecteerd omwille van hun erfgoedwaarde. Het VIOE vraagt uitdrukkelijk verder onderzoek en bewarende maatregelen om de vernielingen aan Hof ter Walle te neutraliseren.

Er gebeurt niets... van overheidswege. Er gebeurt veel... in Doel. De meest markante gebouwen worden systematisch afgebroken: de oude boerentramstatie (verbouwd tot voormalig Restaurant Saeftinghe), het Camermanhuis met zijn rijke Victoriaanse plafonds en schouwen naast tientallen andere mooie gebouwen. Het is reeds geschreven, maar we herhalen het hier: het lijkt oorlog.

Er gebeurt iets... in de erfgoedwereld. In binnen- en buitenland krijgt de Erfgoedgemeenschap Doel & Polder gehoor. Er verschijnen artikels in de tijdschriften van de Vlaamse, Engelse en Nederlandse leidende erfgoedverenigingen (Heemkunde Vlaanderen, Heemschut Nederland, Society for the Protection of Ancient Buildings in Groot-Brittanië). De EGD&P wordt uitgenodigd door VCM, FARO en Heemkunde Vlaanderen. Op het internationaal erfgoedcongres te Mechelen (maart 2009) wordt de blinde afbraakpolitiek in Doel en de polder als ‘worst case scenario’ bestempeld... te vergelijken met de afbraak van de historische middeleeuwse binnenstad van Bakoe (Azerbeidzjan).

Er gebeurt iets...bij de rechterlijke macht, dankzij het werk van de advokaten van Doel2020. De afbraak van Doel blijkt onwettelijk, omdat Doel nog steeds woongebied is met estetische en historische waarde. De afbrekers druipen af, tijdelijk.

Er gebeurt iets... bij de overheid. De verkiezingen brengen een nieuwe regering aan de macht.
In het regeerakkoord lezen we:

“Investeringen in de restauratie van het onroerend erfgoed in onze steden en gemeenten zijn goed
voor de economie en dragen bij tot de aantrekkelijkheid en leefbaarheid.” (p 47)

“We maken van de administratie Onroerend Erfgoed een zichtbare en herkenbare entiteit. We maken een nieuw decreet onroerend erfgoed, waarin het Verdrag van Malta volledig tot zijn recht komt, en we gaan de versnippering binnen het domein onroerend erfgoed radicaal tegen.” (p 53)

“Onze rijke eet- en tafelcultuur en de conservatie, restauratie en ontsluiting van ons erfgoed benutten
we als toeristische troeven. Vlaanderen blijft investeren in fietsroutes en fietsvriendelijke logies.” (p 74)

“Het platteland is een plaats waar wonen, werken en ontspanning hand in hand moet gaan. Het komt
er dan ook op aan een efficiënt ruimtegebruik op het platteland te stimuleren.In dat opzicht moet er voldoende aandacht zijn voor een kwalitatief landschap, een kwalitatief woonbestand, kwalitatieve dienstverlening onder meer voor zorg en kinderopvang, het bewaren van het cultuurhistorisch en agrarisch erfgoed enzovoort.” (p 87)


De EGD&P reageert onmiddelijk en laat een opiniestuk publiceren in De Standaard van 11 juli 2009, onderschreven door honderd erfgoedverenigingen uit heel Vlaanderen en Europa, met daarin een oproep tot een ernstig erfgoedbeleid: “(...)Zij drukken de hoop uit dat de nieuwe Vlaamse Regering de Conventie van Faro (Raad van Europa) wil ondertekenen én daar ook naar zal handelen. Erfgoed een mensenrecht, zegt de Conventie. De ondertekenaars van de Conventie nemen zich voor rekening te houden met het specifieke karakter en de belangen van cultureel erfgoed bij het uittekenen van economische beleid. Deze conventie zal niets te vroeg komen. Overal in Vlaanderen staat het erfgoed onder druk: in de Westhoek, rond Zwankendamme, langs het Schipdonkkanaal, in Doel.(...)” In december 2OO9 wordt de Conventie van Faro uiteindelijk geratificeerd. In de adviesteksten van de administraties wordt de EGD&P uitdrukkelijk vermeld. Zal de Conventie van Faro samen met het Verdrag van Malta en de Landschapsconventie (cfr infra) eindelijk leiden tot een geïntegreerd en integraal erfgoedbeleid voor de polder en Doel?

Er gebeurt niets van overheidswege... Of toch wel. KunstDoel en Doel2020 dwingen spreekrecht af in het parlement, nadat 17000 handtekeningen zijn verzameld. Op de hoorzitting wordt er brandhout gemaakt van het ‘beslist beleid’ van de overheid adhv argumenten uit documenten van de haven zelf en adhv een onderbouwde visie op het samen bestaan van haven en polder, harde en zachte waarden: landbouw, natuur, erfgoed, horeca, toerisme, residentie, industrie, havenactiviteiten, enz... zoals in Pernis (NL), Hamburg (D), Liverpool (GB), Mardyke (F), en elders. Een visie die oorspronkelijk werd geformuleerd in de brochure ‘De Hub Doel-Lillo’ van de EGD&P, geïnspireerd door de Conventie van Faro en de Nota Belvedere (NL). De juristen van Doel2020 wijzen op de onwettelijkheid van dit ‘beslist beleid’ en op de talrijke rechtzaken die nog lopen bij alle rechtbanken tot voor het Hof van de Rechten van de Mens in Straatsburg.

Er gebeurt niets... Het parlement volgt het mantra van de regering: het ‘beslist beleid’ is beslist en daarom beleid, basta.

Er gebeurt iets... aan Hof ter Walle... Op 10 maart 2010 wordt dezelfde tractor de weg versperd. 20 actievoerders zijn bij nacht en ontij opgeroepen. Het baken van de polder wordt bedreigd. De afbrekers zijn verrast. Inderhaast willen ze die lastige getuigen van het poldererfgoed omverhalen. Op 15 maart begint het broedseizoen van de kievit. Dan moet de klus geklaard zijn. Het is mogelijk nog kouder dan een jaar eerder en dat in maart! De erfgoedwereld en lokale politici steunen de actie. Al maanden wordt een overleg tussen de kabinetten Schauvliege (Cultuur en Natuur), Crevits (Openbare Werken) en Bourgeois (Onroerend Erfgoed) steeds opnieuw naar een onbestemde toekomst verschoven. De wanhoopsactie heeft resultaat: er is eindelijk overleg. Op het moment dat de actievoerders worden verdreven en de afbreker in het wilde weg vernielingen aanbrengt aan de historisch waardevolle hoeve naast Hof ter Walle, zijn er geruchten dat Peeters zelf pleit voor het behoud van deze hoeve en Hof ter Walle. Van cynisme gesproken. Het kabinet Bourgeois stuurt een VIOE-deskundige: Hof ter Walle is nog te redden. Deskundigen van VLM en MOW beweren dat de hoeves niet te redden zijn, want door de vernatting van het natuurgebied zouden deze bedreigd zijn. Zou een dijk rond Hof ter Walle een oplossing zijn, vraagt men zich af op het kabinet Bourgeois. Absurd. De hoeves liggen op straatniveau. Wil men van deze drukke weg een watergang maken? Bourgeois trekt zijn conclusies. In een parlementaire interpellatie ’s anderendaags verklaart hij dat hij Hof ter Walle voordraagt als monument. Er is nog maar weinig gedaan voor ons agrarisch erfgoed, voegt hij er aan toe. Doel2020 en Erfgoedgemeenschap Doel & Polder reageren: Dit is een eerste stap. Er is nood aan een geïntegreerd beleid voor gans de polder.

Februari 2011. We zijn nu bijna één jaar verder en er is nog niets gebeurd, ondanks beloften van de VLM en MOW en een studie van Ruimte & Erfgoed ... Het skelet van de monumentale schuur van Hof ter Walle staat er nog even triest bij, terwijl een nooddak reeds voorzien was in oktober 2010. De andere historische hoeve is afgebroken. Het puin ligt er nog steeds. Een rotsmassief. Toekomstig biotoop voor politieke lemmingen?

aanraden :: reacties 0

 

 

 
         
ontwerp & ontwikkeling: www.stipdc.com